Kosteloze juridische ondersteuning bij een eerste uithuisplaatsing of gezagsbeëindiging

De toeslagenaffaire heeft laten zien dat de rechtsbescherming van ouders en kinderen bij ingrijpen door de overheid beter moet. Ouders werden jarenlang onterecht bestempeld als fraudeur vanwege kleine of administratieve fouten in hun aanvraag voor kinderopvangtoeslag. Hierdoor moesten zij vaak tienduizenden euro’s terugbetalen, raakten ze in diepe schulden, verloren hun baan of woning en in sommige gevallen zelfs de zorg over hun kinderen.

Ingrijpen van de overheid

Procedures waarin het gaat over een uithuisplaatsing of een gezagsbeëindiging zijn voorbeelden van ingrijpen door de overheid. Uit onderzoek blijkt dat ouders in deze procedures vaak geen advocaat inschakelen. Dit komt bijvoorbeeld doordat ze niet goed weten wat hun rechten zijn, persoonlijke omstandigheden, geldproblemen, maar ook dat ze niet goed weten hoe zij een advocaat kunnen bereiken of benaderen.

Ouders en kinderen begrijpen vaak onvoldoende wat er gebeurt bij zulke ingrijpende besluiten en wat voor gevolgen het verzoek heeft voor hun rechten en verantwoordelijkheden en de leefsituatie van het kind. Het is daarom juist belangrijk dat zij juridische ondersteuning krijgen, zodat ze beter weten wat hun rechten en mogelijkheden zijn. Een advocaat kan ouders bijvoorbeeld bijstaan bij het opstellen van een reactie (verweerschrift) op het verzoek, bijvoorbeeld wanneer zij het niet eens zijn met het verzoek of wanneer bepaalde feiten onjuist of onvolledig zijn weergegeven. Ook gaat de advocaat mee naar de zitting. De overheid wil daarom ook stimuleren dat er vaker gebruik wordt gemaakt van rechtsbijstand in procedures rondom gezagsbeëindiging en uithuisplaatsing.

Verloop van de pilot

Op 1 januari 2023 is de pilot Kosteloze Rechtsbijstand van start gegaan. De Minister voor Rechtsbescherming stelde toen voor om gedurende een periode van anderhalf jaar gratis rechtsbijstand beschikbaar te stellen voor ouders die te maken krijgen met een verzoek tot beëindiging van gezag.

Op 1 oktober 2024 is deze pilot uitgebreid naar ouders die voor het eerst te maken krijgen met een verzoek tot (spoed)uithuisplaatsing.

Per 1 januari 2025 is de pilot verlengd met nog eens twee jaar, tot en met 31 december 2026. Deze verlenging volgt uit een evaluatie van de pilot door het onderzoeksbureau Pro Facto, in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek en- en Documentatiecentrum (WODC). Uit dit onderzoek blijkt dat het inzetten van gespecialiseerde rechtsbijstand van grote waarde is voor ouders. Het zorgt ervoor dat zij beter voorbereid zijn, zich gehoord voelen en een meer gelijkwaardige positie innemen tijdens de zitting.

De onderzoekers hebben onder andere geadviseerd om de pilot om te zetten in een structurele regeling. Totdat die structurele regeling er is, blijft de pilot van kracht.

Hoe werkt het?

In deze pilot wijst de rechtbank kosteloos een gespecialiseerd sociaal advocaat toe. De rechtbank heeft hiervoor beschikking over een lijst met advocaten die benaderd kunnen worden. Dit gebeurt bijvoorbeeld in het geval dat de Raad voor de Kinderbescherming verzoekt om het gezag over een kind/kinderen te beëindigen, of wanneer een ouder voor het eerst te maken krijgt met een verzoek tot een (spoed)uithuisplaatsing van zijn of haar kind(eren). De rechtbank doet dit automatisch, u hoeft daar zelf niets voor te doen.

Wat is een sociaal advocaat?

Er bestaat een onderscheid tussen commerciële advocaten en sociale advocaten. Een commerciële advocaat wordt betaald door zijn cliënten op basis van een uurtarief, terwijl een sociaal advocaat een vergoeding ontvangt vanuit de overheid, wat een toevoeging wordt genoemd.

In de Grondwet is bepaald dat iedereen recht heeft op rechtsbijstand. In het geval dat je deze rechtsbijstand niet kan betalen, bijvoorbeeld door een lager inkomen, heb je recht op een (sociaal) advocaat.

Niet iedere advocaat is sociaal advocaat, hiervoor moet de advocaat ingeschreven staan bij de Raad voor Rechtsbijstand. Zodra een advocaat hier staat ingeschreven mag hij of zij de eerdergenoemde gesubsidieerde rechtsbijstand verlenen en dus toevoegingen (een bedrag betaald door de overheid voor de verleende rechtsbijstand) aanvragen. Alle advocaten van Van Ekelen & Poort | Advocaten & Mediators staan ingeschreven bij de Raad voor Rechtsbijstand.

Toewijzing van een advocaat door de rechtbank in het kader van de pilot

Advocaten gespecialiseerd in personen- en familierecht of civiel jeugdrecht die ingeschreven staan bij de Raad voor Rechtsbijstand, hebben specifiek aangegeven dat ze aanwijzingen van de rechtbank in het kader van de pilot willen ontvangen. Met andere woorden hebben zij aangegeven dat de rechtbank zaken in kader van deze pilot mag doorverwijzen naar hen.

Wanneer de rechtbank een zaak heeft in het kader van een (spoed)uithuisplaatsing en/of beëindiging van het gezag, stelt de rechtbank een van de advocaten die op de lijst staan, op de hoogte van de zaak en van de datum van de mondelinge behandeling. De advocaat neemt dan contact op met een ouder om de kosteloze rechtsbijstand aan te bieden. Als de ouders dit wenst, aanvaardt de advocaat vervolgens de toewijzing. De ouder kan deze advocaat dan toestemming verlenen om toegang te krijgen tot het dossier en de belangen van de ouder te behartigen.

De advocaten van ons kantoor staan ook ingeschreven voor deze pilot zodat de rechtbank u naar ons kan doorverwijzen.

Waar kan de toegewezen advocaat jou mee helpen?

De advocaat helpt bij het voorbereiden van de zitting, denkt mee over welke informatie en argumenten belangrijk zijn voor de zaak. Ook kan de advocaat een verweerschrift opstellen en dit indienen bij de rechtbank. Tijdens de zitting staat de advocaat de ouder bij en zorgt ervoor dat zijn of haar standpunt goed naar voren komt. Na afloop bespreekt de advocaat de uitspraak met de ouder legt uit wat deze betekent en welke gevolgen de uitspraak heeft.

Maar wat als je al een andere voorkeursadvocaat hebt?

Heeft een ouder al een advocaat die gespecialiseerd is in het personen- en familierecht en/of civiel jeugdrecht, bekend is met de zaak en is die advocaat aangesloten bij de Raad voor Rechtsbijstand? Dan kan de rechtbank deze advocaat aanwijzen in plaats van de in het kader van de pilot toegewezen advocaat. De toegewezen advocaat kan de rechtbank van deze voorkeursadvocaat op de hoogte stellen. Je kunt ook aangeven dat je geen gebruik wil maken van de toegewezen advocaat.

Wat is er anders dan normaal?

Om in aanmerking te komen voor gesubsidieerde rechtsbijstand moet het inkomen (en vermogen) van een persoon normaal gesproken onder een bepaalde grens liggen. Vaak betaalt deze persoon dan ook nog een eigen bijdrage. Meer informatie hierover kun je vinden op de website van het Juridisch Loket: https://www.juridischloket.nl/hoe-we-werken/toevoeging-advocaat/.

In deze pilot gelden die voorwaarden niet: je hebt recht op een advocaat, ongeacht je inkomen of vermogen in het geval dat je voor het eerst te maken krijgt met een procedure omtrent een (spoed)uithuisplaatsing of gezagsbeëindiging. Ook wordt er dus geen eigen bijdrage opgelegd.

Wanneer geldt de pilot niet?

Zoals eerdergenoemd geldt de pilot alleen bij de eerste procedure over gezag beëindiging of (spoed)uithuisplaatsing. Bij andere zaken, zoals een verlenging van de uithuisplaatsing of het verzoek om de maatregel te stoppen, geldt de regeling van de pilot niet. Bij eventueel hoger beroep is de pilot dus ook niet meer van toepassing.

Mocht hiervan toch sprake zijn, dan kun je via je advocaat alsnog een reguliere toevoeging aanvragen.

Wat levert de pilot op?

Dankzij deze pilot krijgen ouders in zaken rondom uithuisplaatsing en gezagsbeëindiging kosteloos een advocaat toegewezen. Dit zorgt ervoor dat zij beter worden ondersteund in een vaak emotionele en juridische complexe situatie. De aanwezigheid van een gespecialiseerde advocaat geeft ouders een meer gelijkwaardige positie ten opzichte van andere partijen, zoals de Raad voor de Kinderbescherming of de Gecertificeerde Instelling.

Met juridische ondersteuning zijn ouders beter in staat om inhoudelijk verweer te voeren en hun standpunt duidelijk naar voren te brengen. Ook kunnen zij actiever en effectiever deelnemen aan de zitting. Al met al draagt de pilot bij aan een betere rechtsbescherming van ouders.

Dreigen uw kinderen uit huisgeplaatst te worden of is er sprake van een gezagsbeëindiging? De advocaten en mediators van Van Ekelen & Poort in Eindhoven staan u graag bij. Neem gerust contact op.