In beginsel blokkeert erkenning door de meemoeder een latere adoptie. Toch kan die situatie in uitzonderlijke gevallen worden hersteld. In twee recente procedures die mr. Emmy van Ekelen succesvol voerde, werd de erkenning vernietigd en adoptie alsnog uitgesproken, omdat dat voor het kind meer rechtszekerheid bood.
De komst van een baby is pure magie. Maar juridisch kan het ouderschap voor regenboogouders verrassend ingewikkeld zijn. Veel stellen denken: “We gaan even naar de gemeente voor erkenning en dan is alles geregeld.” Of wat tegenwoordig ook kan spelen is dat er online aangifte van de geboorte wordt gedaan en er niets vermoedend een donorschapsverklaring wordt geüpload, waardoor van rechtswege juridisch ouderschap ontstaat bij gehuwde stellen. Dat lijkt logisch, maar dit is precies waar het vaak misgaat.
Bij Van Ekelen & Poort zien we regelmatig dat goedbedoelde keuzes later juist problemen veroorzaken. En dat is zonde, want met de juiste begeleiding kun je veel onzekerheid voorkomen.
Ik draag het kind niet, maar hoe word ik juridisch moeder?
Volgens de wet is de vrouw die het kind baart automatisch juridisch moeder. De meemoeder (of duomoeder) wordt dat niet vanzelf. Dat kan op drie manieren:
- Van rechtswege: bij huwelijk of geregistreerd partnerschap met de biologische moeder (en afhankelijk van de donorsituatie).
- Door erkenning: vóór of na de geboorte bij de gemeente.
- Door adoptie: via een verzoek bij de rechtbank.
In de praktijk kiezen veel stellen voor erkenning, omdat dat snel en laagdrempelig is. Maar daar zit een belangrijke juridische consequentie aan vast.
Waarom erkenning aantrekkelijk lijkt en waarom het toch kan tegenvallen
Erkenning voelt als een makkelijke stap:
je wordt juridisch ouder, krijgt (meestal) gezamenlijk gezag en kunt meebeslissen over belangrijke zaken.
Maar erkenning heeft ook duidelijke nadelen:
- Internationaal kwetsbaar: erkenning wordt in het buitenland niet altijd gezien als “volwaardig” ouderschap.
- Aantastbaar: erkenning kan in bepaalde gevallen worden vernietigd, door het kind zelf of door de donor omdat er geen biologische band is tussen het kind en de duo-moeder.
- Adoptie wordt geblokkeerd: en dit is de grootste valkuil.
Let op: erkenning en adoptie sluiten elkaar meestal uit
In Nederland geldt als hoofdregel:
als de meemoeder het kind heeft erkend, kan zij het kind daarna niet meer adopteren.
Adoptie is juist bedoeld om een familierechtelijke band te creëren of te vervangen. Door erkenning bestaat die band al. Daardoor is adoptie na erkenning in beginsel niet meer mogelijk.
En juist adoptie biedt vaak de meeste rust:
- een onverbrekelijke familierechtelijke band;
- juridisch sterker beschermd ouderschap;
- betere erkenning in internationale situaties;
- meer stabiliteit voor het kind op de lange termijn.
Uitzonderingen: twee recente zaken uit onze praktijk
Hoewel de hoofdregel streng is, hebben wij recent in twee verschillende procedures bereikt dat:
- de eerdere erkenning door de meemoeder werd vernietigd,
- waarna de adoptie alsnog werd uitgesproken.
In beide zaken ging het om stellen waarbij:
- de meemoeder het kind al vóór de geboorte had erkend (door verkeerde informatie van een ambtenaar van de burgerlijke stand die in beide gevallen niet goed op de hoogte leek te zijn dat adoptie na erkenning niet meer mogelijk was);
- beide moeders altijd de intentie hadden gehad om duurzaam samen ouder te zijn;
- de donor geen rol speelde in het leven van het kind;
- en adoptie duidelijk meer juridische zekerheid bood voor de toekomst van het kind.
In deze procedures is namens het kind een bijzondere curator benoemd, die de rechtbank verzocht om de erkenning namens het kind te vernietigen, omdat die – juridisch gezien – de weg naar adoptie blokkeerde, terwijl adoptie juist meer stabiliteit en rechtszekerheid voor het kind bood.
De rechter heeft dit gevolgd en geoordeeld dat vernietiging van de erkenning én toewijzing van de adoptie in het belang van het kind waren.
Belangrijk om te benadrukken: dit zijn uitzonderlijke uitkomsten. De rechter maakt hier een zeer zorgvuldige belangenafweging en dit lukt alleen als de omstandigheden écht duidelijk in het voordeel van het kind spreken. Het is dus geen standaardoplossing, maar wel een reële mogelijkheid in specifieke situaties.
Ons eerlijke advies aan (aanstaande) meemoeders
Twijfel je tussen erkenning en adoptie? Onthoud dan dit:
- Laat je adviseren vóór de geboorte.
- Ga niet automatisch af op wat “praktisch” lijkt bij de gemeente.
- Overweeg adoptie als je maximale zekerheid wilt voor je gezin, zeker bij internationale plannen.
- Heb je al erkend? Trek tijdig aan de bel – soms is er nog een route, maar het is maatwerk en geen garantie.
Wij denken met jullie mee
Bij Van Ekelen & Poort begeleiden we gezinnen bij erkenning, adoptie en donorconstructies.
We leggen de juridische gevolgen helder uit, denken vooruit en voorkomen liever problemen dan dat we ze achteraf moeten repareren.
Twijfel je wat in jullie situatie verstandig is?
Eén goed gesprek kan veel onzekerheid wegnemen – en voorkomt vaak grote juridische teleurstellingen later. Bel gerust voor een vrijblijvende intake en voorkom problemen achteraf. 🌈💛
#RegenboogOuderschap #Meemoeder #Adoptie #ErfrechtFamilie #VanEkelenPoort
